نمونه در روايت طبقات ابن سعد ديده مىشود ، روشن سازد « 5 » . ( 1 ) همچنين آوازهء كتاب ديگرى در روزگار امام زهرى ( در گذشته به سال 124 ه . ) پيچيد كه « يزيد بن حبيب مصرى ، آن را به دست يكى از معتمدان شهر خويش نزد شهاب زهرى فرستاده بود . وى آن كتاب را شناخت و نسبت آن را به پيامبر انكار نكرد » « 6 » . اما از اين كتاب و نوشته‌هاى هيثم بن عدىّ و مدائنى ، هيچ گونه نشانى بازنمىيابيم . خاورشناسان معاصر و پژوهشگران مشرق زمين نيز تا اندازه‌اى به اين اسناد و پيمان‌نامه‌ها توجه نشان داده‌اند ، به عنوان نمونه ، ويلهاوزن خاورشناس آلمانى ، پيش از انتشار متن كامل طبقات ابن سعد ، دو باب از اين كتاب - شامل نامه‌هاى پيامبر ( ص ) و نامهاى نمايندگان اعزام شده نزد وى - را همراه با ترجمهء آنها به زبان آلمانى و با تعليقات خود به چاپ رساند . وى همچنين بررسى ويژه‌اى را به پيمان نامه‌اى كه پيامبر اسلام ( ص ) براى مهاجران ، انصار و يهود مدينه نوشته بود ، اختصاص داد . در كتابهاى تاريخ اسلام به قلم نويسندگان اروپايى مانند : زندگينامه پيامبر اسلام ، نوشتهء اشپرنگر ( به زبان آلمانى ) و سالنامه‌هاى اسلام « 7 » نوشتهء كايتانى ( به زبان ايتاليايى ) و غيره ، ترجمهء شمارى از اين اسناد يا فهرستى از آنها را مىبينيم . كايتانى پژوهش ويژه‌اى را پيرامون نامه‌هاى پيامبر ( ص ) به پادشاهان ، انجام داده است . كتابهاى ديگرى نيز به زبانهاى غربى هست كه در كتابنامه از آنها ياد شده است . ( 2 ) در زبان هندى نيز دو كتاب مشهور مىتوان يافت « 8 » كه نويسندگان آنها همهء كوشش خود را به كار بسته‌اند تا اسناد پيامبر خدا ( ص ) را به ترتيب حروف ابجد يا تاريخ نگارش گرد آورند و به زبان هندى ترجمه كنند . بنابراين فضل تقدم از آن ايشان است ، گواينكه بسيارى از مطالب لازم را ناديده گرفته‌اند . من پيش از اين اسنادى را كه از دوران پيامبر ( ص ) و خلفاى راشدين گرد آورده بودم به زبان فرانسه ترجمه كردم و همراه با مقدمه‌اى مفصل انتشار دادم . در اين مقدمه پيرامون ارزش تاريخى اين اسناد و نتايجى كه براى درك شرايط سياسى آن روزگار به دست مىدهند ، به بحث پرداختم و از

--> ( 5 ) . از ابن سيرين روايت شده است كه : « اگر مىخواستم كتابى را برگزينم ، نامه‌هاى پيامبر ( ص ) را بر مىگزيدم » ( طبقات ابن سعد 7 / 141 . ) ابن حجر در كتاب فتح البارى ، در تفسير سورهء آل عمران ، آيهء « قُلْ يا أَهْلَ الْكِتابِ تَعالَوْا . . . » گفته است : « نامه‌هاى پيامبر ( ص ) به پادشاهان و جز ايشان ، گردآورى گشته است » ، ولى ما تاكنون ، به آن دست نيافته‌ايم . ( افزودهء چاپ دوم ) . ( 6 ) . تاريخ طبرى ، ص 1560 ( سال 6 ) افزودهء چاپ سوم . ( 7 ) . Annalidell 'Islam . ( 8 ) . بنگريد : كتابنامه ، زير نامهاى : عبد المنعم خان و عبد الجليل نعمانى .